ลองจินตนาการดูว่า เรากำลังนั่งเติมน้ำมันที่ปั๊มน้ำมันหน้าปากซอย แล้วพบว่าตัวเลขราคาปรับตัวสูงขึ้นจนน่าตกใจภายในเวลาไม่นานนัก สิ่งแรกที่แวบเข้ามาในความคิดคงจะเป็น "เหตุใดราคาถึงพุ่งสูงเช่นนี้?" และเมื่อมีคนบอกคุณว่า "แหล่งพลังงานหลักมาจากทวีปยุโรป ไม่ใช่จากตะวันออกกลาง" คำถามที่ตามมาก็คือ "แล้วถ้ายุโรปยังผลิตได้ปกติ ทำไมเรายังต้องจ่ายแพงขึ้น?"
นี่คือข้อสงสัยที่กำลังก้องอยู่ในใจประชาชนทั่วโลก รวมถึงในหลายๆ ประเทศในยุโรปที่กำลังเผชิญสถานการณ์นี้อย่างหนัก และคำตอบของมันไม่ได้เป็นแค่เรื่องของ "น้ำมัน" แต่มันคือ บทเรียนเศรษฐศาสตร์ระดับโลก ที่ผู้ประกอบการยุคใหม่ ผู้ประกอบการ และมนุษย์เงินเดือนในยุคดิจิทัลจำเป็นต้องตระหนักถึง เพราะมันสะท้อนระบบเศรษฐกิจที่เชื่อมโยงกันทั่วโลก ที่จะส่งผลกระทบต่อทุกการตัดสินใจทางธุรกิจของคุณในอนาคต
ความเชื่อที่ผิดพลาด: "น้ำมันในประเทศ" ไม่มีอยู่จริงในเศรษฐกิจโลก
หลายคนเข้าใจว่า หากประเทศของเราซื้อน้ำมันจากที่ไหน ราคาก็ควรจะขึ้นอยู่กับแหล่งที่มานั้น คล้ายกับการที่เราซื้อข้าวจากชาวนาในจังหวัดใกล้ๆ ราคาก็ไม่ควรจะกระเทือนถ้าเกิดภัยพิบัติในอีกทวีปหนึ่ง
แต่นี่คือความเข้าใจผิดที่อันตรายที่สุด
ระบบค้าน้ำมันสากลไม่ได้ทำงานแบบนั้น มันทำงานบนหลักการของ "One Global Market" หรือที่เรียกว่า ตลาดสินค้าโภคภัณฑ์ระดับสากล หมายความว่า ไม่ว่าน้ำมันจะถูกสูบขึ้นมาจากทะเลเหนือ ทะเลทรายในตะวันออกกลาง หรือป่าฝนในอเมริกาใต้ ราคาของมันถูกกำหนดโดย อุปสงค์และอุปทานในระดับโลก ไม่ใช่ในระดับท้องถิ่น
- เปรียบเทียบให้เห็นภาพ: ถ้าโลกใบนี้คือบ่อน้ำขนาดมหึมาที่เต็มไปด้วยน้ำมัน ไม่ว่าใครจะสูบออกจากมุมไหน ระดับน้ำในสระทั้งหมดก็จะลดลงเท่ากัน
- เมื่อเกิดวิกฤต: ดังนั้นถ้ามีใครบางคนปิดท่อส่งน้ำมันที่ใหญ่ที่สุดในโลกพร้อมกัน ทุกประเทศบนโลกก็จะได้รับผลกระทบอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
นี่คือสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นกับ Strait of Hormuz ในปัจจุบัน
ช่องแคบฮอร์มุซ - หัวใจของเศรษฐกิจพลังงานโลก
ก่อนหน้าที่จะมีความตึงเครียดครั้งล่าสุดในตะวันออกกลาง ประมาณ 20 เปอร์เซ็นต์ ของน้ำมันโลกถูกขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ดูรายละเอียด ซึ่งเป็นเส้นทางลำเลียงที่แคบที่สุดและมีอิทธิพลต่อเศรษฐกิจมากที่สุดแห่งหนึ่งของโลก
เมื่อช่องแคบนี้ถูกปิดอย่างมีประสิทธิภาพต่อเรือบรรทุกน้ำมัน หมายความว่าซัพพลายน้ำมันขาดหายไป 20% จากระบบ
และนี่คือจุดที่บางคนอาจคาดไม่ถึง - แม้ว่าไอร์แลนด์ (และหลายประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ด้วย) จะไม่ได้พึ่งพาช่องแคบฮอร์มุซเป็นหลัก แต่ประเทศอื่นๆ โดยเฉพาะในเอเชีย เช่น จีน เกาหลีใต้ ญี่ปุ่น และอินเดีย พึ่งพาเส้นทางนี้เป็นชีวิตจิตใจ
เมื่อประเทศเหล่านี้ไม่สามารถรับน้ำมันจากผู้ผลิตหลักได้ พวกเขาจะทำอย่างไร? สิ่งที่เกิดขึ้นคือ พวกเขาจะหันไปประมูลจากที่อื่นแทน และที่อื่นที่ว่านั้นก็คือทะเลเหนือในยุโรป ที่ประเทศอย่างไอร์แลนด์เคยซื้อในราคาคุ้มค่ามาตลอด
ผลที่ตามมาคือ จู่ๆ ไอร์แลนด์ก็ต้องเปิดศึกแย่งชิงกับมหาอำนาจทางเศรษฐกิจระดับโลกในการประมูลน้ำมันที่อยู่ใกล้บ้านตัวเอง และเมื่อมีผู้ซื้อมากขึ้นแต่ปริมาณน้ำมันเท่าเดิม ราคาก็ต้องพุ่งขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
- ราคาน้ำมันดิบเบรนต์ (Brent Crude) ซึ่งเป็นมาตรฐานราคาน้ำมันที่ใช้กันทั่วโลก ในช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์อยู่ที่ประมาณ ราวๆ 72 เหรียญสหรัฐ
- แต่หลังจากเกิดการรบกวนในด้านการจัดส่งและสงครามที่ตึงเครียด ราคาก็ทะยานขึ้นไปกว่า หลักร้อยเหรียญ อย่างรวดเร็ว
บทเรียนแรกสำหรับนักธุรกิจรุ่นใหม่ - "ความเสี่ยงที่มองไม่เห็น" คือความเสี่ยงที่น่ากลัวที่สุด
สิ่งที่นักธุรกิจรุ่นใหม่ต้องเรียนรู้จากสถานการณ์นี้คือ "ระบบซัพพลายเชน" หรือเครือข่ายการผลิตและจัดส่งสินค้าของคุณ ไม่ได้จบแค่ที่ซัพพลายเออร์ที่คุณติดต่อโดยตรง
ถ้าคุณทำกิจการของกิน คุณอาจจะคิดว่าต้นทุนของคุณขึ้นอยู่กับราคาวัตถุดิบที่ตลาดสด แต่ความจริงคือ ราคาผักทุกใบในจานของลูกค้า เชื่อมโยงกับเหตุการณ์ที่อยู่ห่างออกไปอีกครึ่งโลก เพราะค่าลอจิสติกส์ ค่าบำรุงรักษา และการขนส่ง ทั้งหมดล้วนเป็นน้ำมัน
นี่คือสิ่งที่เรียกว่า "ความเปราะบางที่ซ่อนอยู่" ในระบบเศรษฐกิจสมัยใหม่ คุณอาจคิดว่าธุรกิจของคุณปลอดภัย เพราะคุณซื้อจากผู้ผลิตในประเทศ แต่เมื่อเกิดวิกฤตในระดับโลก ผู้ผลิตในประเทศของคุณก็จะบวกราคาที่เพิ่มขึ้นมาให้คุณอยู่ดี
- กฎเหล็กของธุรกิจ: ในเศรษฐกิจโลกาภิวัตน์ ไม่มีธุรกิจไหน "โดดเดี่ยวตัวเอง" ได้อย่างแท้จริง
- ทุกธุรกิจคือส่วนหนึ่งของเครือข่ายที่เชื่อมต่อกันหมด
- และสิ่งที่เกิดขึ้นในส่วนหนึ่งของโลก จะส่งคลื่นกระทบมาถึงคุณไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง
ทำไมรัฐบาลถึงไม่ลดภาษีน้ำมันให้มากกว่านี้?
อีกหนึ่งคำถามที่หลายคนสงสัยคือ ในเมื่อกว่าร้อยละ 50ของราคาน้ำมันที่เราจ่ายเป็น ภาษีของรัฐ ทำไมรัฐบาลถึงไม่ลดภาษีลงเพื่อช่วยเหลือประชาชน?
ในกรณีของไอร์แลนด์ ตั้งแต่เกิดสถานการณ์ในปลายเดือนกุมภาพันธ์ รัฐบาลได้ลดภาษีน้ำมันดีเซลลงรวม 32 เซนต์ต่อลิตร และน้ำมันเบนซินลง 27 เซนต์ต่อลิตร ซึ่งใช้งบประมาณรวมถึง 750 ล้านยูโร
ฟังดูเหมือนเป็นจำนวนมาก แต่ทำไมรัฐบาลถึงไม่ลดมากกว่านี้ในเมื่อมีงบประมาณเกินดุลตั้งหลายพันล้านยูโร?
คำตอบคือ "ทรัพยากรทุกอย่างมีจำกัด" หรือที่นักเศรษฐศาสตร์เรียกว่า "Opportunity Cost"
ถ้ารัฐบาลเอาเงินไปอุ้มราคาน้ำมันมากกว่านี้ ก็แปลว่าต้องตัดงบมาจากที่อื่น เช่น การลดภาษีเงินได้ที่วางแผนไว้ในเดือนตุลาคม หรืองบรักษาพยาบาลและการศึกษา
นอกจากนี้ ตัวเลขเงินเกินดุล กว่าเก้าพันล้านยูโร ที่ดูเหมือนจะมหาศาล แท้จริงแล้วส่วนใหญ่มาจากภาษีบริษัทเอกชนรายใหญ่ที่มีความผันผวนสูงมาก ไม่มีใครรับประกันได้ว่าปีหน้าจะยังมีรายได้แบบนี้อยู่อีก
- บทเรียนที่สองสำหรับนักธุรกิจ: เมื่อคุณบริหารเงินสด ไม่ว่าจะเป็นเงินส่วนตัวหรือเงินของบริษัท
- อย่าใช้จ่ายตามตัวเลขที่เห็นในบัญชี ณ ปัจจุบันเพียงอย่างเดียว
- ต้องคิดถึง "คุณภาพ" ของรายได้ด้วยว่ามันยั่งยืนแค่ไหน
- รายได้ที่มาจากแหล่งเดียวและผันผวนสูง ไม่ใช่รายได้ที่คุณควรนำไปวางแผนการใช้จ่ายระยะยาว
ปั๊มน้ำมันฉวยโอกาสขึ้นราคาหรือไม่?
อีกหนึ่งประเด็นที่มักจะเป็นที่ถกเถียงในยามที่ราคาน้ำมันพุ่งสูงคือ ข้อกล่าวหาที่ว่า ปั๊มน้ำมันแอบขึ้นราคาเอาเปรียบประชาชน
ในกรณีของไอร์แลนด์ ราคาน้ำมันดีเซลกระโดดจาก ประมาณหนึ่งจุดเจ็ดยูโร ไปเป็น สองจุดสามยูโร ภายในเวลาเพียงไม่กี่สัปดาห์ ซึ่งเป็นเรื่องที่สร้างความไม่พอใจและสมเหตุสมผลที่จะมีการตรวจสอบ
องค์กรอิสระด้านผู้บริโภคของไอร์แลนด์ได้เข้าไปสอบสวนแล้ว และผลการสอบสวนพบว่า ไร้ร่องรอยการทุจริต ที่บ่งชี้ว่าผู้ค้าปลีกฉวยโอกาสจากสถานการณ์นี้
การวิเคราะห์ราคาขายส่ง (ซึ่งเป็นราคาที่ปั๊มน้ำมันต้องจ่ายเอง) แสดงให้เห็นว่าการพุ่งขึ้นของราคาขายส่งสอดคล้องกับราคาที่ผู้บริโภคจ่ายที่ปั๊ม หมายความว่า ผู้ค้าปลีกแค่ ปรับราคาตามต้นทุนที่แท้จริง
- หลักคิดในการบริหารวิกฤต: ในยามวิกฤต อย่ากระโดดเข้าไปกล่าวหาใครโดยไม่มีข้อมูล
- แต่จงเรียนรู้ที่จะ "แยกแยะระหว่างการส่งต่อต้นทุนกับการฉวยโอกาส" สองอย่างนี้มีความแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง
- ถ้าคุณเป็นเจ้าของธุรกิจ ในช่วงที่ต้นทุนของคุณสูงขึ้น คุณมีสิทธิ์ปรับราคาขายให้สอดคล้องกับต้นทุน
- แต่สิ่งที่ต้องระวังคือ การชี้แจงกับลูกค้าอย่างตรงไปตรงมา
- ต้องอธิบายเหตุผลของการปรับราคาให้ชัดเจน แสดงให้เห็นว่าคุณก็ได้รับผลกระทบเช่นกัน เพื่อรักษา ความเชื่อใจจากผู้บริโภคเอาไว้ให้ได้